Misvísandi umræða um bruðl í háskólarekstri
Grein sem birtist í Morgunblaðinu, fimmtudaginn 24.september 2009.
Grein sem birtist í Morgunblaðinu, fimmtudaginn 24.september 2009.
Að undanförnu hefur verið nokkur umfjöllun um niðurskurð á fjárframlögum til háskóla og meðal annars fjallað um framlög til ríkisháskóla í samanburði við aðra háskóla. Í grein í Morgunblaðinu eftir dósent í Háskóla Íslands þann 14. september síðastliðinn var vegið ómaklega að menntamálaráðherra, sem hefur verið að reyna að vinna sem best úr þröngri stöðu. Hér verður látið nægja að leiðrétta staðreyndavillur sem komu fram í þeirri grein. Það er staðreynd að ríkisskólar fá mun meiri fjárframlög beint og óbeint frá ríkinu en aðrir háskólar, og þeir síðarnefndu þurfa því að taka skólagjöld til að ná endum saman í rekstri.
Því er haldið fram að það kosti nærri milljón krónum meira að mennta einn viðskiptafræðing í einkareknum háskóla, en sé það gert við HÍ. Mikilvægt er í allri umræðu um framlög ríkisins til háskóla að horft sé á öll framlög, bæði til kennslu og rannsókna. Rannsóknir eru óaðskiljanlegur hluti háskólastarfs og því nauðsynlegt að skoða fjármögnun þeirra eins og allra þátta starfsins. Framlög ríkisins til háskólanna vegna kennslu eru vissulega jafn há á hvern nemanda í tilteknu fagi, en það er mikill munur á framlögum ríkisins til háskólanna vegna rannsókna og reyndar fleiri hluta.
Samkvæmt fjárlögum 2009 er heildarframlag ríkisins til Háskólans í Reykjavík tæpir 2,2 milljarðar króna, og skv. vef Hagstofu Íslands voru nemendur þar 2.974 árið 2008. Framlag á hvern nemanda að meðaltali eru því um 731.000 krónur á árinu. Framlag ríkisins til Háskóla Íslands eru á bilinu 10-11 milljarðar (eftir því hvort sjálfstæð framlög til stofnana og sjóða sem tengjast HÍ eru talin með eða ekki), og þar voru nemendur 11.847 á árinu 2008 skv. Hagstofuvefnum eða 844.000-929.000 krónur á hvern nemanda. Heildarframlag ríkisins á hvern nemanda er þannig 15-27% hærra hjá HÍ en HR. Munurinn skýrist að miklu leyti af rannsóknasamningi ríkisins og Háskóla Íslands, en einkareknir háskólar hafa ekki sambærilega rannsóknasamninga og þurfa því í mun meiri mæli að fjármagna sínar rannsóknir með skólagjöldum og rannsóknastyrkjum.
Allur samanburður á milli háskóla og mismunandi rekstrarforma er vandmeðfarinn og taka þarf tillit til fjölmargra þátta. Sá samanburður verður ekki skýrður með einni blaðagrein. Hér má m.a. nefna að auk beinna fjárframlaga frá ríkissjóði nýtur Háskóli Íslands þess að hafa einkarétt á peningahappdrætti sem skilar mörg hunduð milljónum króna á ári til háskólabygginga, auk þess sem hann fær bein framlög í vinnumatssjóð prófessora, skattahlunninda vegna VSK mála og nýtur í raun ríkisábyrgðar.
Af ofangreindu er ljóst að það er rangt að það kosti milljón meira að mennta hvern nemanda í einkareknum háskóla hér á landi en í ríkisreknum háskóla á borð við HÍ. Í raun fá aðrir háskólar en ríkisháskólar lægra framlag frá ríkinu og þurfa skólarnir að bæta sér það upp með skólagjöldum. Kostnaður ríkisins yrði því enn meiri ef öll háskólastarfsemi í landinu væri ríkisrekin án skólagjalda.
Þorkell Sigurlaugsson
Framkvæmdastjóri fjármála- og þróunarsviðs HR